Perk trong Overwatch 2: hai cột mốc sức mạnh và khoảng trống dữ liệu phía sau

2 giờ 41 phút sáng, tôi dừng đoạn VOD đấu tập ở giây thứ 96. Trên màn hình, Winston của đội xanh vừa chạm cấp độ hai trong trận. Một cột tiến trình nhỏ nằm ở góc dưới bên phải, thứ mà mười tám tháng trước không tồn tại. Bảng chọn Perk mở ra trong khoảng một giây rưỡi. Huấn luyện viên đội đỏ nói đúng một câu vào mic, và 40 giây sau, pha dive kết thúc theo cách khác hẳn: cùng lượng máu, cùng hồi chiêu, cùng góc ngắm, nhưng thế trận đảo chiều.

Tôi thường đọc cơ thể trước khi đọc chỉ số. Góc cổ tay đặt lên chuột, độ nghiêng vai khi ngồi vào ghế, nhịp thở giữa hai pha giao tranh — đó là những tín hiệu tôi tin hơn bảng thông số. Đêm đó, lần đầu tiên, tôi phải đọc một thanh tiến trình.

Trong 11 ngày liên tiếp, tôi ghi lại 74 trận xếp hạng và 19 trận đấu tập: thời điểm mở khóa Perk, thời điểm đổi tướng, thời điểm giao tranh nổ ra, và đội nào thắng. Bảng dữ liệu chưa đủ dày để kết luận bất cứ điều gì. Nó chỉ đủ để tôi biết mình đang nhìn vào loại thay đổi nào.

Bối cảnh: một tầng tiến trình chạy song song bên trong trận đấu

Perk là hệ thống nâng cấp mở khóa ngay trong trận, không phải nâng cấp mang sang trận sau. Mỗi tướng có hai cấp độ trong một trận. Cấp một mở ra Perk Nhỏ. Cấp hai mở ra Perk Lớn. Điểm kinh nghiệm đến từ ba nguồn: chơi mục tiêu, hạ gục hoặc hỗ trợ hạ gục, và hồi máu hoặc cứu đồng đội. Cả ba nguồn đều thưởng cho việc có mặt trong khối giao tranh, chứ không thưởng cho việc đi lẻ ở cánh.

Cơ chế đổi tướng mở ra một biến số riêng. Khi đổi tướng, người chơi quay về cấp một, nhưng lần mở khóa Perk thứ hai diễn ra nhanh hơn lần đầu. Blizzard cũng cho biết các tướng mới sẽ được bổ sung Perk theo lộ trình, và hệ thống được cập nhật theo chu kỳ cách một mùa giải.

Một nhóm Perk đáng chú ý là những cái tôi gọi là Perk hồi sinh ký ức: chúng trả lại các kỹ năng từng bị gỡ bỏ. Bastion có lại khả năng tự sửa chữa. Orisa có lại khiên chắn. Đây là những kỹ năng mà chính đội ngũ thiết kế từng đánh giá là quá mạnh ở phiên bản cũ, và chúng quay lại dưới dạng một lựa chọn giữa trận.

Hai cột mốc, không phải giao tranh đầu tiên, là điều kiện thắng thật sự

Trong mẫu 74 trận tôi ghi lại, đội chạm cấp độ hai trước giành chiến thắng 47 lần. Tôi không gán giá trị thống kê cho tỷ lệ ấy — mẫu nhỏ, điều kiện ghi chép không đồng nhất, và người chơi ở các mức kỹ năng rất khác nhau. Nhưng nó đủ để đặt một giả thuyết cần kiểm chứng bằng dữ liệu lớn hơn.

Nếu cột mốc cấp hai thật sự là điểm gãy, thì cách phân tích trận đấu cũ mất neo. Mô hình cũ giả định sức mạnh của một tướng gần như cố định trong suốt ván: mạnh ở đầu trận, yếu giữa trận, mạnh cuối trận, hoặc ngược lại. Perk phá vỡ giả định đó bằng một tầng tiến trình mà hai đội có thể lệch nhau vài chục giây, và vài chục giây trong một pha tranh điểm là khoảng cách giữa thắng và thua.

Tôi không tin vào cú sút, tôi tin vào cách anh ấy đổ người sau cú sút. Với esports, tôi không tin vào bảng hạ gục, tôi tin vào tư thế ngồi sau mỗi pha đấu tay đôi và vào vị trí cổ tay khi người chơi quay lại ghế. Ở đây, tư thế tương đương là thời điểm mở bảng chọn Perk. Một đội mở bảng chọn trong lúc đang bị ép, chọn theo phản xạ, và mất 40 giây sau đó để trả giá — đó là dữ liệu đáng ghi hơn bất kỳ chỉ số sát thương nào.

Chiến thuật đổi tướng để chặn tiến trình đối phương

Quy tắc đổi tướng tạo ra một lớp chiến thuật mà tôi chưa từng thấy trong bất kỳ tựa game đối kháng đội nhóm nào ở quy mô này. Đội A có thể chủ động ép đội B đổi tướng ở một thời điểm bất lợi, buộc đối phương quay về cấp một trong khi chính họ giữ nguyên tiến trình. Ngược lại, một đội có thể đổi tướng sớm, chấp nhận mất tiến trình, để đổi lấy cơ hội mở khóa nhanh hơn ở lần thứ hai — một dạng đầu tư ngắn hạn đổi lấy lợi thế trung hạn.

Khi việc đổi tướng trở thành công cụ quản lý tiến trình của đối phương, quyết định đổi tướng không còn thuộc về huấn luyện viên chiến thuật, nó thuộc về người quản lý tài nguyên.

Đây là điểm tôi thấy các đội chưa chuẩn bị. Trong các buổi đấu tập tôi theo dõi, phần lớn lệnh đổi tướng vẫn được đưa ra dựa trên thế trận tức thời — ai đang bị khắc chế, ai cần đổi để phá đội hình đối phương. Rất ít đội tính đến hệ quả tiến trình của lệnh đó. Một lệnh đổi tướng đúng về mặt đối đầu nhưng sai về mặt tiến trình có thể khiến đội mất cấp hai trong đúng pha giao tranh quyết định.

Nguồn kinh nghiệm thụ động định giá lại những lối chơi sống ngoài khối giao tranh

Ba nguồn kinh nghiệm đều xoay quanh sự hiện diện: chơi mục tiêu, hạ gục và hỗ trợ, hồi máu và cứu đồng đội. Một người chơi đi cánh, tách khỏi khối giao tranh, gây áp lực ở tuyến sau, hầu như không tạo ra nguồn kinh nghiệm nào cho bản thân theo cách hệ thống ghi nhận.

Một hệ thống sinh điểm kinh nghiệm từ sự hiện diện sẽ âm thầm định giá lại những lối chơi vốn sống ngoài khối giao tranh — không cấm, không xóa, chỉ làm chậm.

Tôi không cho rằng đây là ý đồ thiết kế. Nó giống một hệ quả phụ của cách đặt nguồn kinh nghiệm. Nhưng hệ quả phụ trong esports thường có tuổi thọ dài hơn ý đồ. Những tuyển thủ chuyên đánh lẻ, chuyên tạo đột biến bằng cách xuất hiện ở nơi không ai ngờ, sẽ phải chọn: hoặc quay về khối giao tranh để tích tiến trình, hoặc chấp nhận tụt lại một cấp trong phần lớn thời gian trận đấu.

Với tôi, đây là dạng thay đổi khó phát hiện nhất, vì nó không hiện ra trong bảng tỷ lệ thắng thua. Nó hiện ra trong thời gian giữ vị trí. Một game thủ đứng ngoài giao tranh 90 giây để chờ thời cơ giờ đứng trước hai lựa chọn có chi phí khác nhau. Chọn nào cũng có giá, chỉ khác là cái giá này không được ghi ở đâu cả.

Perk hồi sinh ký ức và bài toán quyền lực bóng ma

Chấn thương không bao giờ lặp lại y hệt, chúng chỉ vay mượn hình hài cũ. Kỹ năng bị gỡ bỏ cũng vậy. Khả năng tự sửa chữa của Bastion biến mất khi trò chơi chuyển sang giai đoạn hai không phải vì nó yếu, mà vì nó mạnh theo cách khó cân bằng. Khiên chắn của Orisa bị gỡ vì nó định hình lại toàn bộ vai trò của một tướng đỡ đòn.

Nay cả hai quay lại, nhưng không quay lại trong thế giới cũ. Chúng quay lại trong một thế giới mà các công cụ khắc chế đi kèm đã bị thay đổi, các tướng xung quanh đã được thiết kế lại, và hệ thống hồi máu vận hành theo quy tắc mới. Đây là quyền lực bóng ma: một kỹ năng từng bị loại bỏ vì quá mạnh, được trả lại trong môi trường không còn đủ kháng thể để chống nó.

Một cơ thể từng thổ lộ bí mật sẽ khó mà giữ kín lại một lần nữa. Với các tướng nhận Perk hồi sinh ký ức, giá trị của họ trong mắt đối thủ đã định hình từ nhiều năm trước. Đối thủ biết chính xác kỹ năng đó làm gì. Họ chỉ chưa biết nó xuất hiện ở thời điểm nào trong một trận, với tần suất bao nhiêu, và kèm theo những Perk nào khác. Đó là một dạng bất định rất khó luyện tập, vì không có VOD nào để xem lại.

Tôi xếp nhóm Perk này vào ô rủi ro trung bình, độ tin cậy của nhận định ở mức vừa phải. Chưa có tỷ lệ thắng, chưa có tỷ lệ chọn tướng, chưa có dữ liệu cấm. Mọi kết luận về sức mạnh đều đang ở dạng giả thuyết.

Giá trị của người chơi đa tướng tăng, chuyên gia một tướng chịu thiệt

Cơ chế đổi tướng có tăng tốc ở lần thứ hai đẩy giá trị về phía những người chơi có thể chơi tốt nhiều tướng trong cùng một vai trò. Một tuyển thủ hỗ trợ chơi được bốn tướng ở mức độ cạnh tranh có nhiều phương án hơn một người chỉ chơi một tướng ở mức độ xuất sắc.

Điều này đi ngược lại trực giác về chuyên môn hóa. Trong nhiều năm, esports thưởng cho người chơi làm một việc tốt hơn tất cả những người còn lại. Giờ hệ thống thưởng cho khả năng chuyển đổi, vì chuyển đổi mang lại nhiều lựa chọn Perk hơn và nhiều đường thích ứng hơn khi thế trận đổi chiều.

Rủi ro nằm ở phía ngược lại. Nếu Perk Lớn của một vài tướng mạnh hơn hẳn số còn lại, các đội sẽ chọn tướng vì Perk chứ không vì đội hình. Đội hình bị chọn bởi một bảng nâng cấp thay vì bởi sự ăn khớp giữa các vị trí là dạng suy thoái chiến thuật mà tôi từng thấy ở nhiều tựa game khác, và nó thường mất một đến hai mùa để tự sửa.

Mỗi lớp quyết định mới đều có giá sinh học, và cái giá đó không nằm trên bảng thông số

Trận đấu dài thêm vì có thêm quyết định phải ra. Tôi đếm được, trong một ván khoảng 14 phút, có thêm hai thời điểm quyết định trên mỗi người chơi ở mỗi lần lên cấp, cộng với quyết định đổi tướng và quyết định có nên đổi lại hay không. Con số này chưa tính đến việc đọc bảng Perk của đối phương.

Về mặt tải vận động, đây là dạng phụ tải khó nhìn thấy. Số lần click mỗi phút không tăng nhiều. Số pha phản xạ tay đôi không tăng nhiều. Thứ tăng là khối lượng quyết định trong một khoảng thời gian cố định, và cái đó đo bằng mức tiêu hao chú ý, bằng số giây mắt phải quét giữa tâm màn hình và thanh tiến trình, bằng số lần cổ tay phải giữ nguyên tư thế trong khi não xử lý thêm một luồng thông tin.

Ngày thứ 47 của chu kỳ hồi phục, không phải ngày thứ 47 của lịch thi đấu. Câu đó tôi viết cho cầu thủ bóng đá, nhưng nó đúng với game thủ nguyên văn. Chu kỳ thích ứng của hệ thần kinh với một lớp quyết định mới cần vài tuần để ổn định. Lịch xếp hạng và lịch thi đấu không chờ vài tuần đó. Trong giai đoạn chuyển tiếp, tỷ lệ lỗi vi mô tăng, và lỗi vi mô ở esports thường biểu hiện dưới dạng chuột rút ngón tay sau chuỗi combo, đau cổ tay sau một giờ phản xạ liên tục, hoặc đơn giản là chậm 40 mili giây ở pha cuối.

Tôi không có dữ liệu y tế nào cho giai đoạn chuyển tiếp này. Tôi chỉ có quan sát từ các buổi theo dõi, và tôi ghi nó xuống như một giả thuyết cần kiểm chứng, với độ tin cậy thấp.

Khóa bản vá: bài toán không nằm ở Perk nào mạnh nhất

Hệ thống Perk cập nhật theo chu kỳ cách một mùa giải. Các tướng mới sẽ nhận Perk sau. Chu kỳ cân bằng nội bộ của trò chơi vốn đã chậm hơn nhịp giải đấu, và giờ nó chậm hơn nữa.

Nếu một Perk được phát hiện là quá mạnh trong tuần thi đấu, đội ngũ phát triển cần thời gian để sửa. Nếu một sự kiện LAN diễn ra trong ba tuần tới và ban tổ chức phải chốt phiên bản, họ đứng trước hai lựa chọn đều có giá: chốt phiên bản cũ và giữ tính nhất quán, hoặc dùng phiên bản mới và chấp nhận rằng các đội chưa có thời gian luyện tập đầy đủ.

Tôi chưa thấy thông tin nào cho biết hệ thống Perk có được bật ở chế độ xếp hạng hay ở đấu trường chuyên nghiệp hay không. Đây là khoảng trống lớn nhất trong toàn bộ phân tích này, và mọi kết luận cạnh tranh phía dưới đều phụ thuộc vào câu trả lời đó. Nếu Perk chỉ tồn tại ở chế độ chơi nhanh, giá trị cạnh tranh của hệ thống gần như bằng không.

Khán giả và người bình luận phải học thêm một tầng thông tin

Overwatch vốn đã khó theo dõi. Một pha giao tranh có thể chứa mười hai kỹ năng, bốn kỹ năng tuyệt chiêu, và hai lần đổi tướng. Thêm Perk vào nghĩa là thêm một tầng thông tin mà bình luận viên phải truyền đạt trong lúc trận đấu đang chạy nhanh hơn khả năng nói của con người.

Có hai cách xử lý. Cách thứ nhất là hiển thị rõ trạng thái Perk của cả hai đội trên lớp phủ sóng, để khán giả thấy được vì sao một pha đấu kết thúc khác lạ. Cách thứ hai là bỏ qua và để khán giả tự suy luận. Cách thứ hai rẻ hơn và cũng là cách phổ biến hơn. Nó tạo ra một nhóm khán giả không hiểu vì sao đội mình yêu thích thua một pha mà mọi chỉ số hiển thị đều có lợi.

Góc phản trực giác: rủi ro lớn nhất không phải một Perk quá mạnh

Cả cộng đồng đang dồn sự chú ý vào việc Perk nào mạnh nhất, và điều đó hợp lý. Nhưng rủi ro kết cấu nằm ở chỗ khác. Trước đây, hai đội bước vào cùng một bản vá và cùng chịu một mốc tham chiếu chung. Phân tích sau trận dựa trên giả định rằng cả hai bên chơi cùng một tập hợp sức mạnh do nhà phát triển ấn định.

Khi sức mạnh được chọn trong lúc trận đấu đang chạy, mốc tham chiếu chung biến mất. Hai trận đấu trên cùng một phiên bản có thể có hai bản đồ sức mạnh khác nhau, phụ thuộc vào việc ai chọn gì, ở thời điểm nào. Các nhà phân tích xây dựng uy tín bằng câu mở đầu quen thuộc — phiên bản này có lợi cho lối chơi kia — mất đi mỏ neo.

Trong mắt tôi, đây là hậu quả nghiêm trọng hơn mọi tranh cãi về một Perk cụ thể, vì nó không thể sửa bằng một bản cập nhật cân bằng. Nó đòi hỏi cả một hệ phương pháp phân tích mới, và hệ phương pháp cần thời gian tính bằng mùa giải để hình thành.

Một điều nữa cần gọi tên: hệ thống tiến trình trong trận là một nước đi giữ chân người chơi được khoác áo chiều sâu chiến thuật. Apex Legends làm điều đó với giáp tiến hóa. Fortnite làm điều đó với nâng cấp vũ khí. Cùng một logic: cho người chơi lý do để ở lại trong hàng đợi lâu hơn. Điều đó không sai. Chỉ cần nhớ rằng chỉ số giữ chân người chơi và tính toàn vẹn cạnh tranh là hai đường khác nhau, và chúng không luôn chạy song song.

Biểu đồ hồi phục không bao giờ nói dối, nhưng chúng ta thường đọc nó bằng con tim thay vì con mắt. Với một hệ thống chưa có dữ liệu tỷ lệ thắng, cách duy nhất để không tự lừa mình là ghi ra độ tin cậy của từng nhận định, rồi chấp nhận rằng phần lớn chúng sẽ bị chứng minh là sai trong sáu tháng tới.

Điều đáng theo dõi tiếp theo

Có bốn tín hiệu tôi sẽ đặt lên bảng theo dõi trong ba tháng. Thứ nhất là quyết định chính thức về việc Perk có được bật ở đấu trường chuyên nghiệp hay không, vì nó quyết định toàn bộ giá trị cạnh tranh của hệ thống. Thứ hai là sự hình thành của các đội hình chọn tướng vì Perk thay vì vì ăn khớp chiến thuật. Thứ ba là bằng chứng về chiến thuật đổi tướng để chặn tiến trình đối phương, thứ mà tôi tin sẽ xuất hiện trong các giải đấu lớn trước khi nó xuất hiện trong xếp hạng. Thứ tư là phản hồi từ các đội ngũ huấn luyện về khối lượng chuẩn bị tăng thêm.

Đội nào vô địch trong năm đầu tiên của hệ thống Perk sẽ không phải đội đọc bảng xếp hạng giỏi nhất. Họ sẽ là đội quản trị tải: tải quyết định của tuyển thủ, tải chuẩn bị của ban huấn luyện, tải thích ứng của cả một tập thể trong một chu kỳ mà mốc tham chiếu cũ đã biến mất. Những đội coi Perk là một bài toán quản lý nguồn lực sẽ đi trước những đội coi nó là một bảng xếp hạng sức mạnh. Trong lúc chờ dữ liệu đủ dày để trả lời, tôi vẫn để nguyên câu hỏi mở: khi sức mạnh được chọn ngay trong lúc trận đấu đang chạy, liệu chúng ta còn đủ kiên nhẫn để đo nó, hay sẽ lại đọc nó bằng con tim thay vì con mắt?